Nat Krantje, hoe kan dat? 

Het Dagblad van het Noorden is ervan overtuigd dat Groningers geen kerncentrale willen in de Eemshaven.

Deze week ontdekte Marijke Brouwer van Krantje iets vervelends. De Groningers die mogelijk een of twee kerncentrales in hun achtertuin krijgen, stemmen massaal op partijen die die kerncentrales willen bouwen. 

In plaats van zich af te vragen of de eigen aanname dat Groningers geen kerncentrale willen wel klopte, ging de krant op zoek naar een verklaring waarom die kiezers het niet snappen.

De kop zegt alles: “Groningers willen geen kerncentrale, maar stemmen wel op partijen die voor zijn. Hoe kan dat?”

(Online kreeg het een andere kop: “Piepen over kerncentrales in je achtertuin, maar stemmen op partijen die nieuwe kerncentrales willen. Hoe zit dat?“)

Lees die kop nog eens. Het eerste deel wordt neergezet als een vaststaand feit. Het tweede deel is een raadsel. De overtuiging staat, het gedrag van de kiezer is de storing.

DvhN publiceert de uitslagen keurig:

• Oudeschip, stembureau Diggelshu, pal tegen de Eemshaven aan. De meeste stemmen gingen naar de PVV: 25 procent. Daarna VVD en CDA, allebei rond de 14 procent.
• Roodeschool, stembureau Nieuw Calvaria, op een steenworp van de Eemshaven. Opnieuw de PVV als grootste, met 20 procent. Daarna het CDA (ruim 16 procent) en de ChristenUnie (ruim 15 procent).
• En de partij die het verzet aanvoert, de moties schrijft en de bus naar Den Haag mede regelt, de SP? Amper 5 procent. In beide dorpen.

De krant schrijft er zelf bij dat de PVV nieuwe kerncentrales toejuicht en de energietransitie wil stoppen, en dat CDA, ChristenUnie en VVD voorstander zijn van de bouw. De VVD acht de Eemshaven daarvoor zelfs geschikt.

Dat betekent: ruwweg de helft van de stemmen in de twee dorpen die het hardst ‘geraakt’ worden ging naar partijen die openlijk vóór zijn. Op de plek waar het gebeurt. Bij de laatste verkiezingen. Met de programma’s op tafel. 

Dat is een feit. Het staat in de krant. Het staat er alleen niet als feit, maar als probleem.

Want wat doet DvhN ermee? De krant vraagt zich hardop af of het “niet een tikje merkwaardig” is. En belt vervolgens een politicoloog om het te duiden.

Kees Aarts van de RUG legt uit dat kiezers geen partijprogramma’s lezen. Dat een stem een pakket is en geen referendum. Dat partijen door kiezers met één punt worden geassocieerd. Dat je dat mensen niet kwalijk kunt nemen.

Op zichzelf is daar weinig op af te dingen. Aarts zegt bovendien iets dat de krant vervolgens negeert: dat het juist het idee ís van een democratie met volksvertegenwoordigers dat je niet alles hoeft door te lezen.

Maar zie wat er met dat argument gebeurt zodra het in het frame van de krant landt. Het wordt geen inzicht maar een excuus. 

De redenering van dit artikel is, ontdaan van de beleefdheid: de mensen naast de Eemshaven zijn tegen de kerncentrale, ze stemmen alleen per ongeluk op de partijen die hem bouwen, want ze lezen geen programma’s, en eigenlijk hadden ze echt iets heel anders bedoeld.

Dat is de burger gereduceerd tot een sukkel die het vakje verkeerd inkleurt. Het stembiljet, het enige moment waarop een mens in het geheim, zonder sociale druk en met alle informatie beschikbaar zijn oordeel geeft, wordt hier gedegradeerd tot een misverstand dat om uitleg vraagt. 

Want hoe verklaar je anders toch dat er Groningers zijn die op partijen stemmen die voor kerncentrales zijn, terwijl je er van overtuigd bent (of de lezer wil overtuigen) dat Groningers toch echt tegen kerncentrales zijn.

Het mooiste van het artikel is dat de enige die de kiezer wél respecteert de geïnterviewde SP-stemmer zelf is. Etty (71) uit Oudeschip, hartstochtelijk tegen de centrale, wil niet oordelen over het stemgedrag van een ander. Ieder zijn keuze, zegt ze. Mensen hebben hun gezin, hun werk.

De burger toont hier meer respect voor de burger dan de journalist.

En dan het einde. Het artikel sluit niet af met een vraag, een tegenwerping of een reflectie. Het sluit af met een maternalistische tip aan de lezer. Blijf partijen kritisch volgen. Laat van je horen als ze hun uitgangspunten niet nakomen.

Vertaal dat eens naar wat het in de context van dit stuk feitelijk betekent. Beste PVV-, VVD- en CDA-stemmer van Oudeschip: u hebt verkeerd gestemd, u wist niet wat u deed, en nu weet u het wel. U moet anders stemmen, want wij van de krant zijn tegen kerncentrales, en u moet dat ook zijn.

Dat is geen journalistiek. Dat is sturing van de kiezer.

Een krant die gelooft dat Groningers tegen kerncentrales zijn, vindt cijfers waaruit blijkt dat het genuanceerder ligt, en stelt vervolgens niet de overtuiging bij, maar de kiezer.

Journalistiek is de bereidheid om je eigen aanname te laten sneuvelen op de cijfers. Wat DvhN hier doet is het omgekeerde: de cijfers proberen te laten sneuvelen op het eigen standpunt.

Als een aanzienlijk deel van Oudeschip PVV, VVD en CDA stemt en vijf procent SP, wie moet er dan eigenlijk iets uitleggen? De kiezer, of de krant?

Drie atoomkusjes.