Kletspoten in Lucaswolde

Door Driekus Vierkant

Driekus was dit weekend (lekker zonnig!) eem toeren op de John Deere richting de Friese grens, om te controleren of we ons wel goed tegen een mogelijke toekomstige Friese invasie kunnen beschermen, door bijvoorbeeld land onder water te zetten tot een diepte dat de fierljepstokken erin verdwijnen. Zo diep dat je je provincie met je Russische kernonderzeeër van de Akula-klasse kan beschermen.

Voorbij Boerakker liep Driekus vast in de blupsie en gelukkig kwam er dankzij de oproep met de 27mc een andere boer met zien eigen John Deere trekker Driekus eruit redden. 

Ja en wat doe je dan, je trekt samen een potje bier open, rolt een shagje, schopt met de klompen tegen elkaars banden, gromt instemmend en positief knikkend met de kaak naar voren over elkaars trekker, lacht om de trekker die onder de blubber zit, en gaat een gesprek aan.

ONTEIGENEN

Nou daar viel Driekus zijn mooie dag eem in het water. Wat bleek? De provincie Groningen wil een boer daar in Lucaswolde ONTEIGENEN.

Onteigenen. Dat is dus dat ze je huis afpakken. Je werk. Je leven. Misschien wel je levenswerk. Waar je pa en je opa aan werkten. En moe en opoe niet te vergeten. Want een familiebedrijf. 

AFGEPAKT. Een paar centen in de grove knuisten en veel succes met het zoeken van een flatje. En waar ga je je geld dan mee verdienen? Koeien op het balkon in je socialistische duurzame Suikerwijkflat in 050? En waar moet je je John Deere dan parkeren?

Waarom eigenlijk onteigenen? Nou, hier begint het verhaal interessant te worden.

DROGE VOETEN

In Nederland houden we net als in andere landen van droge voeten en daar moeten we in tegenstelling tot andere landen wat meer voor doen. Daarom zijn de waterschappen de belangrijkste overheidslaag in dit land. Die regelen droge voeten. Niet te droog zodat de boel inklinkt en niet te nat om te voorkomen dat de oogsten mislukken en de koeien tot aan de knieën in de blubber staan, het zijn geen zeekoeien.

Land zakt weg, regen neemt in heftigheid toe, dus zijn er waterbergingen nodig. Logisch. Wil iedereen. Maar waar? En hoe betaal je dit?

Al sinds 2014 zijn Waterschap Noorderzijlvest en de Provincie Groningen bezig om het gebied rond Lucaswolde in te richten als waterberging. Meerdere boerderijen zijn opgekocht, maar één boer biedt dapper weerstand tegen de Romeinen, eh, ambtenaren.

KLETSPOOT 1: SJOEMELNATUUR

Een waterberging aanleggen en bijhouden kost geld. Een sjoemeltruc die eerder bij bijvoorbeeld de Onlanden is uitgehaald, is om de waterberging te koppelen aan een natuurbestemming. Want daar zijn subsidies voor te halen, uit Europa. La la la geld.

Provincie Groningen en Waterschap Noorderzijlvest hebben nadrukkelijk gekozen voor de combinatie van waterberging met NNN. Dat staat in het Provinciaal Inpassingsplan van 2018 letterlijk: “Een belangrijk argument voor maatregelpakket A is de combinatiemogelijkheid van waterberging met het realiseren van natuur.” Haha, ‘realiseren van natuur’. Hahaha. Dat is geen natuur, maar nepnatuur, cultuurlandschap, maar dit terzijde.

De financiering volgt die logica. Een EU POP-subsidie van 2,7 miljoen euro dekte 50% van de projectkosten. POP staat voor Plattelands Ontwikkelings Programma: Europees geld voor natuur en platteland, niet voor waterveiligheidsinfrastructuur. Grondaankoop en inrichting lopen bovendien via het Subsidiestelsel Natuur en Landschap (SNL), dat waardedaling bij omzetting naar natuur compenseert. Zodra de grond ineens als natte natuur is ingericht, stroomt er structureel beheersubsidie. De waterberging, die de provincie zelf erkent gemiddeld maar eens in de tien jaar nodig te zijn, wordt zo negen jaar op rij meegefinancierd als ‘natuur’.

Als het werkelijk om waterveiligheid ging, zou het waterschap zijn eigen heffingscapaciteit inzetten. Waterschappen mogen daarvoor belasting heffen. Dat doen ze hier slechts voor een deel. De afhankelijkheid van POP- en SNL-geld verraadt het echte primaire doel: nepnatuur, niet water. Of op zijn minst waterberging oneigenlijk financieren met ‘natuur’subsidies. De onteigeningstitel zegt waterveiligheid. De financieringsstructuur zegt iets anders. Sjoemelambtenaren!

KLETSPOOT 2: DROGE GROND

Een onteigeningstitel vereist bij de rechter een “dwingende reden van groot openbaar belang.” Dat belang wordt hier gesteld als waterveiligheid. Maar gaat het wel om waterveiligheid, of om ‘natuur’?

Daarnaast. De grond van de boer lijkt op een zandrug boven het effectieve bergingspeil van NAP +0,25m te liggen. De provincie erkent in haar eigen planstukken dat hogere gronden in het plangebied uitsluitend een natuurfunctie krijgen, dus is de waterveiligheidsonderbouwing (probeer daar in een ander land maar eens een woord voor te vinden) als argument voor onteigening voor die specifieke percelen juridisch heel wankel en aanvechtbaar.

Het Zuidelijk Westerkwartier bestaat uit afwisselende zandruggen en natte laagveengebieden. Lucaswolde is een wegdorp op zo’n zandrug. De Hooiweg volgt letterlijk de loop van de zandrug, dat staat in de provincie’s eigen planstukken. De huiskavel van de Van der Veens grenst aan die Hooiweg. Zandruggen zijn per definitie hoger dan het omringende beekdal.

De gebiedsontwikkeling Dwarsdiep kent twee fasen: fase 1 richt zich op de natte kern en de waterberging. Fase 2 betreft de hogere flanken “die wel een natuurfunctie maar geen waterbergingsfunctie krijgen”. Het maximale bergingspeil bedraagt NAP +0,25 meter. Als de huiskavel daarboven ligt (op een zandrug, aannemelijk) stroomt het water er fysiek niet naartoe.

De cruciale vraag die nooit publiekelijk beantwoord is: op welk deel van die 31 hectare is waterberging hydrologisch aantoonbaar effectief, en op welk deel niet? Die splitsing is niet gemaakt. “Waterveiligheid” wordt als deken over het gehele perceel gelegd, terwijl de eigen planstukken van de provincie aangeven dat hogere gronden in het plangebied droog blijven. Men houdt de functies waterveiligheid en natuur (kuch) helder gescheiden maar in deze casus juist vaag. Vaag.

Wat nog bijzonderder is, is dat er naast de huiskavel nog 31 hectare provinciegrond ligt, die niet wordt ingezet. De waarschijnlijke reden is budgettair: die grond valt buiten de NNN-begrenzing en levert geen subsidiabele hectares op. La la la geld! Het subsidiemodel werkt alleen als de percelen binnen de NNN-contouren staan, en die contouren zijn in 2018 vastgelegd met de grond van Van der Veen erin, zonder zijn medewerking. Hebben de ambtenaren aan wishful thinking gedaan?

KLETSPOOT 3: DE BBB (Blupsie Blupsie Blupsie?)

Het harde fundament onder de BBB is als een harde kleilaag, of een mooie zandrug: nooit onteigenen! En wat doet de (intern verdeelde) BBB in Groningen? Toch voor onteigenen stemmen. Auw. Gefeliciteerd met de commitment aan het college, en gecondoleerd met de partijbeginselen. Je lijkt wel D66! Wordt het een begrafenis of is de grond daarvoor te nat en wordt het een crematie?

JE GAAT NAT BIJ RECHTER DRIEKUS

De definitieve onteigening is geen politiek besluit, maar een rechterlijke procedure. Provinciale Staten geven toestemming om de procedure te starten. Lagen die weer te slapen?

De rechter toetst of het algemeen belang (hier gesteld als waterveiligheid) voldoende is onderbouwd.

Een hydroloog die aan de hand van AHN-data eenvoudig aantoont dat de huiskavel boven het effectieve bergingspeil uitkomt, en die de provinciale plankaart naast de feitelijke hoogtekaart legt, vertelt bij de rechtbank een overtuigend verhaal: hier speelt het belang van waterberging niet, hier gaat het alleen om natuur (kuch), en dat is niet de dwingende reden van groot openbaar belang.

Combineer dat met een financieringsstructuur die de waterveiligheidsdoelstelling als sjoemelargument voor NNN-realisatie gebruikt, en de onteigeningstitel lekt (pun intended) aan alle kanten.

Een rechter die proportionaliteit toetst kijkt ook naar de vraag: heeft de provincie zich aantoonbaar ingespannen om onteigening te vermijden, of heeft ze er feitelijk op aangestuurd? Vijf feiten samen suggereren het tweede, en maken een patroon: alternatieven die juridisch onbruikbaar waren, eigen grond die al planologisch op slot was gezet, een subsidiedeadline als tijdsdrukargument, en een financieel gat voor een alternatief, dat de provincie niet wilde dichten: dat is geen ter goede trouw onderhandeling. Dat lijkt op een fuik.

De BBB-gedeputeerde heeft tien maanden om een minnelijke schikking te bereiken. Voor de familie Van der Veen zijn dat tien maanden om dat lekkende fundament juridisch bloot te leggen, voordat een rechter een vonnis moet uitspreken waar de provincie nat op gaat.

Update: Commissaris Paas meldt vandaag aangifte te gaan doen tegen FDF wegens het “oorlogsverklaring”-dreigement. De getroffen familie Van der Veen vindt dit “kinderachtig” en zegt: “Wij hebben ook van alles over ons heen gekregen. We staan met de rug tegen de muur.” Dat is de meest veelzeggende uitspraak van de dag. De provincie die aangifte doet terwijl haar eigen uitvoeringsproces onder de rechterlijke loep dreigt te komen.​​​​​​​​​​​​​​​​

We adviseren de provincie alvast de klompen te vervangen door stevels!

p.s. sommige links zijn alleen te openen met je WEF QR code 😛
Check ook de tweets van @driekusvierkant over dit onderwerp, er is veel meer content!