De draagvlakmachine

Hoe Groningen zichzelf in de put praat, en wie er aan de hendel draaien.

Koppensnellen met Driekus. 

Een vervolg op de close-read van dit RTV Noord-artikel en een reactie op het RTV Noord artikel met als kop: Onderzoek: merendeel Groningers zit niet te wachten op kerncentrales in de Eemshaven

TL/DR: 

– Uit één en hetzelfde Ipsos-onderzoek zijn drie koppen over kerncentrales in Groningen te trekken. RTV Noord koos de meest negatieve, en liet de twee positieve liggen.

– Het rapport is veel genuanceerder dan de kop. Het laat een verdeelde en dubbele bevolking zien: zorgen en kansen sluiten elkaar niet uit. Slechts 30 procent wijst kerncentrales principieel af, bijna de helft ziet kansen, en een ander representatief panel laat zelfs een lichte meerderheid vóór zien.

– Groningen staat wél iets negatiever dan de rest. Dat begint bij een nuchtere, terughoudende volksaard, en bij een zwaar beladen geschiedenis vol terechte emotie.

– Die emotie wordt echter gevoed door de politiek. Waar Zeeland onderhandelt en Zuid-Holland rekent, blokkeert Groningen, en framet dit dossier consequent in als onrecht.

– En die emotie wordt ook gevoed door de media. Waar de Zeeuwse pers voorwaardelijk bericht en de Zuid-Hollandse nuchter, framet de Groningse pers het verhaal als ‘klap’, ‘onrecht’ en ‘geen draagvlak’.

– Samen vormen pers, politiek en publiek een systeem dat tegen elkaar in cirkels praat. De politiek praat zich in de put, dit komt in een genuanceerd onderzoek deels naar voren, het onderzoek wordt gekleurd, eenzijdig en negatief in de media uitgelegd, waardoor het publiek negatiever wordt, wat weer wordt onderzocht, en die publicaties gelden vervolgens als bewijs van zogenaamd weinig draagvlak. Een zichzelf veroorzakende negatieve spiraal.

– Wie ooit anders behandeld wil worden dan bij de veenwinning, de gaswinning en de windmolens, moet zich eerst zelf anders opstellen: zakelijk en met initiatief, in plaats van emotioneel en afhankelijk.

 

Akte 1. Drie koppen, één onderzoek

Boven hetzelfde Ipsos-rapport hadden drie koppen gekund. Alle drie waar, woord voor woord te staven met de cijfers.

Kop optie nummer 1: 

“Zeventig procent van omwonenden heeft geen principieel bezwaar tegen een kerncentrale.”

Of deze:

“Helft van de Groningers vindt een kerncentrale acceptabel, bijna de helft van de omwonenden ziet kansen.”

RTV Noord koos optie 3: 

“Merendeel Groningers zit niet te wachten op kerncentrales in de Eemshaven.”

Drie deuren, en de redactie trok doelbewust de donkerste open. Mensen lezen geen artikelen, mensen lezen geen onderzoeken, mensen lezen wel koppen. En deze kop dekt domweg niet de lading van het onderzoek. 

Akte 2. Wat het rapport echt zegt

Het IPSOS rapport waar die kop op leunt, is veel genuanceerder dan de kop doet vermoeden.

Ja, 61 procent van de omwonenden heeft vooral of alleen zorgen. Maar zorgen hebben is iets anders dan tegen zijn. Tegelijk ziet 28 procent vooral of alleen kansen, en er is een aparte categorie voor wie evenveel zorgen als kansen heeft. Die categorie staat er niet voor niets, want hier zit de kern die in de kop verdwijnt: zorgen en kansen sluiten elkaar niet uit. Je kunt je zorgen maken over veiligheid en tegelijk een kans zien in werk en in schone stroom. Dat is geen tegenstrijdigheid, dat is een afweging, en het is precies hoe een nuchtere burger naar een groot project kijkt.

De cijfers bevestigen die dubbelheid. In totaal noemt 83 procent ergens een zorg, en 48 procent ergens een kans, en die twee groepen overlappen flink. Slechts 30 procent wijst de centrales principieel af en weigert zelfs over voorwaarden na te denken. Anders gezegd: zeventig procent heeft geen principieel bezwaar. Van wie kansen ziet, noemt de meerderheid werkgelegenheid, en een derde schone, CO2-arme energie.

Leg daar een tweede, gewogen en representatief onderzoek naast. Het Hart van Nederland-panel meldde in juni 2026 dat 51 procent van de Groningers een kerncentrale in de eigen provincie acceptabel vindt, tegen 39 procent die tegen is. Onder de bevolking is er dus eerder een lichte meerderheid vóór dan een meerderheid tegen.

De eerlijke samenvatting van al die cijfers luidt dus niet “Groningen wil niet”. Ze luidt: Groningen is verdeeld en dubbel. 

Akte 3. Waarom Groningen tóch iets negatiever staat

En toch staat Groningen meetbaar in het onderzoek iets negatiever dan Zeeland en Zuid-Holland. Let op dat woordje iets, want het gaat om een verschuiving, niet om een afgrond. Waar komt die vandaan?

Het begint bij de volksaard. De Groninger is nuchter, terughoudend en wars van mooie praatjes, en juicht niet snel mee met een plan dat uit het westen komt aanwaaien. Dat is geen verwijt, het is bijna een geuzentrek, maar in een enquête vertaalt terughoudendheid zich nu eenmaal eerder in een zorg dan in een gejuich. Wie van nature eerst de kat uit de boom kijkt, scoort op een meetlat al gauw aan de sombere kant.

Die aard staat bovendien niet los van de geschiedenis, ze is erdoor gevormd. Een provincie waar de grondstof telkens werd weggehaald, het geld elders verdiend en de rekening hier gelaten, leert wantrouwen. De veenwinning, de gaswinning, de aardbevingen, de moeizame schadeafhandeling: dat is geleefde geschiedenis, geen inbeelding, en het laadt elk nieuw Haags energieproject vooraf met emotie. Tot zover is de lichte negativiteit dus volkomen begrijpelijk en deels terecht.

Maar terughoudendheid plus geschiedenis verklaren hooguit een mild verschil. Ze verklaren niet de sprong van “verdeeld en dubbel” naar “Groningen is tegen”. Dat laatste is geen meting meer. Dat wordt namelijk gemaakt. En het wordt gemaakt op twee plekken: in de politiek en in de pers.

Akte 4. Onderzoek I: de politiek per regio

Voor dit stuk is onderzocht hoe de politiek zich in de vier onderzochte gebieden uit over kerncentrales. Het beeld is consistent en het verschilt scherp per regio. Verantwoording met links onderaan.

Groningen blokkeert.

Provinciale Staten, de gemeenten Het Hogeland en Eemsdelta en de Tweede Kamer namen moties aan tegen een kerncentrale. In juni 2024 sloten Provinciale Staten kernenergie zelfs uit voor de hele provincie, met 22 stemmen tegen 19. Het verzet is partijoverstijgend: lokale VVD, CDA en D66 zijn tegen, terwijl diezelfde partijen landelijk juist vóór zijn. De provincie dreigt desnoods naar de rechter te stappen. En het frame is geen techniek, maar onrecht: de Eemshaven was beloofd aan wind en waterstof, en na de gaswinning hoort Groningen niet opnieuw de lasten van Nederland te dragen. Het zijn emotionele claims, geen pragmatische.

Zeeland onderhandelt.

In Zeeland koos de politiek niet voor blokkeren maar voor voorwaarden stellen. De Borselse Voorwaarden Groep stelde 39 voorwaarden op, de provincie voegde Zeeuwse eisen toe, en met het Rijk kwam een Rijk-Regiopakket met een gebiedsverbinder. Zelfs partijen die principieel tegen kernenergie zijn, zoals GroenLinks en SGP, denken constructief mee: het hoeft niet, maar als het doorgaat dan onder onze voorwaarden.

Zuid-Holland rekent.

De provincie wees een grote centrale op de Maasvlakte af, maar op koele gronden: ruimtegebrek, verkeer, koelwater, woningtekort, veiligheid. Geen onrecht, een rekensom, en de deur staat op een kier: Rotterdam, Voorne aan Zee en Westland willen meewerken aan onderzoek naar een kleine reactor.

De conclusie van dit deelonderzoek is hard. In Groningen krijgt de burger van vrijwel zijn complete politieke vertegenwoordiging, dag in dag uit, één boodschap mee: wij horen hier tegen te zijn. In Zeeland hoort die burger: wij gaan dit slim uitonderhandelen. In Zuid-Holland: wij hebben geen bezwaar maar praktische problemen. Dat verschil in politieke toon is geen weerspiegeling van de publieke stemming, het is mede een oorzaak ervan.

Akte 5. Onderzoek II: de media per regio

Hetzelfde patroon is onderzocht voor de regionale pers. Hoe schrijft men in de verschillende regio’s over kerncentrales? Ook daar lopen de tonen strak uiteen, en strak parallel aan de politiek. Onderaan verantwoording met links.

Groningen.

De berichtgeving draait om emotie en onrecht. RTV Noord opent met boosheid en met “bizar”, een bestuurder spreekt van een nieuwe klap in het gezicht, een wethouder zegt dat Den Haag de regio erin gerommeld heeft. En keer op keer wordt, zonder onderbouwing, herhaald dat er “weinig tot geen draagvlak” is, een stelling die de cijfers juist tegenspreken. Zelfs de landelijke NOS neemt dat frame klakkeloos over.

Zeeland. 

Omroep Zeeland en PZC berichten zakelijk en voorwaardelijk. De toon is: ja, mits. De onderwerpen zijn koeltorens, koelwater en de Westerschelde, en er is stevige onderzoeksjournalistiek over wat het Rijk verzwijgt. Kritisch, maar binnen een kader van onderhandeling.

Zuid-Holland.

Rijnmond bericht met weinig ophef en zet kansen en zorgen netjes naast elkaar. De strekking: niemand wil er een in de achtertuin, maar dit is nu eenmaal een geschikte plek. Een afweging, geen aanklacht.

De conclusie van dit tweede deelonderzoek sluit naadloos aan op het eerste. De Groninger leest elke ochtend dat zijn regio ‘gepakt’ wordt, de Zeeuw leest dat zijn regio aan het onderhandelen is. In Zuid-Holland leest men pragmatisme. Geef twee bevolkingen jarenlang een ander verhaal te lezen, en je krijgt twee verschillende stemmingen terug. Dat is geen toeval, dat is hoe framing werkt.

 

Akte 6. De negatieve spiraal

Zet politiek, pers en publiek bij elkaar en je hebt geen losse factoren meer, maar een machine die tegen zichzelf praat.

De politiek roept dat er geen draagvlak is en de pers herhaalt het. De burger hoort het, voelt zich bevestigd in zijn onvrede en richt zich op afwijzen. Een onderzoek meet die stemming en noteert “zorgen” maar ook kansen. Dat wordt in de kop samengevat als “Groningen zit er niet op te wachten”. De provincie pakt die kop op en houdt hem Den Haag voor: zie, geen draagvlak, sluit ons uit. En zo levert de regio het bewijs voor haar eigen negativiteit zelf aan, waarna het rondje opnieuw begint. 

Kleur, meet, publiceer, voed, kleur, meet, publiceer opnieuw. Het is een zichzelf veroorzakend systeem. Wie een regio lang genoeg vertelt dat ze ergens tegen is, fabriceert een deel van dat tegen, en kan dat vervolgens triomfantelijk meten als waren het de feiten. De negativiteit is voor een deel niet de oorzaak maar het product van de spiraal. En het wrange is: Groningen draait zelf het hardst aan deze negatieve hendel.

Akte 7. Doorbreek het patroon

Hiermee komen we terug als in de close-read van 20 juni. De geschiedenis van deze provincie is een aaneenschakeling van dingen die met haar gebeurden: de veenwinning met haar armoede, de gaswinning met haar schade, een groot windpark midden in een verscheurd dorp bij Meeden. Telkens werd veen, gas of woongenot weggehaald, het geld elders verdiend en de armoede, de schade en de rekening hier gelaten. Niet alleen omdat Den Haag dat zo wilde, maar ook omdat Groningen vooral overal tegen was zonder zelf een plan op tafel te leggen.

En daar zit de pijnlijke les. Wie alleen “nee” zegt en verder niets, levert zeggenschap in. Dan wordt er over je geregeerd, en dan kun je daar weer boos over worden en het slachtoffer uithangen, en draait de molen nog een rondje. 

Het recht om te klagen over het verleden is terecht. Maar klagen is geen strategie, en een blijvend gevoel van slachtofferschap trekt precies het soort behandeling aan waar het over klaagt. Een selffulfilling prophecy.

Wie ooit anders behandeld wil worden, moet zich eerst zelf anders opstellen. Zakelijk in plaats van emotioneel. Met initiatief in plaats van afhankelijk. Als eigenaar in plaats van als wingewest. 

De Eemshaven is technisch de enige plek waar twee centrales zonder enorme meerkosten passen, en een regio die al een zwaar netknooppunt, interconnectoren en zeestroom huisvest, is bij uitstek geschikt om stabiele, CO2-vrije productie te koppelen aan industrie, datacenters en waterstof als grondstof. 

Dat levert werk op tijdens de bouw, blijvende geschoolde banen daarna, en grote aantrekkingskracht op bedrijven die elders vastlopen op het net. Dat betekent langdurig (dus duurzaam) stroom, die duurzaam is voor het klimaat, die voor duurzame banen en economie zorgt, en dus duurzame brede welvaart, waardoor de sterke schouders de zwakkeren kunnen blijven betalen.

Geef Groningers en hun bedrijven stroom tegen kostprijs plus, en geef de regio een aandeel met dividend op de export naar de rest van het land. Dan schiet die 51 procent draagvlak moeiteloos richting 75. De vraag is niet of Groningen het zich kan permitteren een kerncentrale toe te laten. De vraag is of het zich kan permitteren die kans te laten lopen, omdat het te druk was met klagen.

Zet de draagvlakmachine uit. En begin met de hand die er het hardst aan draait: de eigen.

Bronnen

Onderzoek en cijfers

– Ipsos I&O, *Bewonersonderzoek nieuwe kerncentrales*, rapport 2026/021, februari 2026 (veldwerk oktober en november 2025; weging op leeftijd en geslacht; 61% omwonenden Eemshaven vooral/alleen zorgen, 28% vooral/alleen kansen, 48% ziet (onder andere) kansen, 30% principiële afwijzing).

– Hart van Nederland-panel, “Veel steun voor nieuwe kerncentrales, ook in Groningen en Zeeland”, juni 2026 (Groningen 51% acceptabel, 39% tegen). https://www.hartvannederland.nl/het-beste-van-hart/panel/artikelen/panel-steun-nieuwe-kerncentrales-smr-groningen-zeeland

– Hart van Nederland-panel, “Nederlanders positiever over kernenergie, maar grote verschillen tussen regio’s”, februari 2026 (representatief, n=2.757). https://www.hartvannederland.nl/het-beste-van-hart/panel/artikelen/onderzoek-steun-kernenergie-kerncentrales-gemeente-zeeland-groningen

Politiek per regio, voorbeelden

– Provincie Groningen, motie “Geen kerncentrale in de provincie Groningen”, 5 juni 2024. https://www.provinciegroningen.nl/actueel/nieuws/nieuwsartikel/geen-kerncentrale-in-de-eemshaven/

– Groningen Nieuws, “Provinciale Staten sluiten kerncentrale uit in hele provincie” (22 voor, 19 tegen). https://groningen.nieuws.nl/nieuws/groningse-provinciale-staten-sluiten-kerncentrale-uit-in-hele-provincie

– Clintel, “Kernenergie: Er gaat niets boven Groningen” (lokale VVD/CDA/D66 tegen de landelijke lijn). https://clintel.nl/kernenergie-groningen-eemshaven/

– Provincie Zeeland, “Kernenergie: voorwaarden” en Rijk-Regiopakket. https://www.zeeland.nl/energie-en-klimaat/kernenergie

– Rijksoverheid, “Intentieverklaring Rijk-Regiopakket en gebiedsverbinder”, 11 september 2024. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/09/11/

– SGP Zeeland, “Voorwaardenpakket Kernenergie”. https://zeeland.sgp.nl/actueel/nieuws/voorwaardenpakket-kernenergie

– Industrielinqs, “Oproep Zuid-Holland aan kabinet: geen kerncentrales op Maasvlakte”. https://www.industrielinqs.nl/energie/2026/04/oproep-zuid-holland-aan-kabinet-geen-kerncentrales-op-maasvlakte/

– Rijnmond, “Rotterdam en Voorne zien het wel zitten” (SMR). https://www.rijnmond.nl/nieuws/2134919/

Media per regio, voorbeelden

– RTV Noord, “Onderzoek: merendeel Groningers zit niet te wachten op kerncentrales in de Eemshaven”. https://www.rtvnoord.nl/politiek/1415635/

– NOS, “Eemshaven in Groningen toch weer in beeld voor nieuwe kerncentrales” (herhaling “weinig tot geen draagvlak”). https://nos.nl/artikel/2619355

– Duurzaamnieuws, “Kernenergie in Nederland: miljardendroom zonder locatie” (Dijkhuis: “erin gerommeld”, “zwaar de pest in”). https://www.duurzaamnieuws.nl/kernenergie-in-nederland-miljardendroom-zonder-locatie-zonder-geld-en-zonder-plan/

– Omroep Zeeland, berichtgeving koeltorens en Westerschelde. https://www.omroepzeeland.nl/nieuws/17974080/

– Rijnmond, “Mogelijk kerncentrales op de Maasvlakte: wat betekent dit voor onze regio?”. https://www.rijnmond.nl/nieuws/2188778/

Methodische noot: de regiovergelijking van politiek en pers is een kwalitatieve framinganalyse op openbare bronnen. Het verband tussen toon en publieke houding is aannemelijk gemaakt en in lijn met gangbare communicatiewetenschap, niet bewezen in een gecontroleerd experiment. De Groningse grief is reëel; het betoog is dat volksaard, geschiedenis, politiek en pers samen een laag bovenop die grief leggen die een onderzoek als dat van Ipsos niet kan isoleren.