IPSOS I&O onderzoek wijst uit: Groningen staat licht positief tegenover kerncentrales in de Eemshaven, op voorwaarde van veiligheid, lagere energierekeningen en mee kunnen verdienen.
Het kabinet verkent de bouw van twee nieuwe kerncentrales, en de Eemshaven is een van de overgebleven locaties. In opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei onderzocht Ipsos I&O eind 2025 wat omwonenden daarvan vinden: welke zorgen zij hebben, welke kansen zij zien, en onder welke voorwaarden zij een kerncentrale zouden aanvaarden. Dat laatste is het meest bruikbare deel van het onderzoek, want het wijst de weg vooruit.
Het beeld is constructief. In Groningen is de groep die positief staat tegenover kernenergie groter dan de groep die er negatief over staat: 38 tot 39 procent positief, tegenover 31 tot 34 procent negatief. Bijna de helft van de directe omwonenden ziet concrete kansen, en in de rest van de provincie geldt dat voor meer dan de helft. En cruciaal: maar drie op de tien wijst een kerncentrale principieel af. De overige zeven op de tien is bereid mee te denken, mits aan voorwaarden wordt voldaan. De vraag is dus vooral: welke voorwaarden, en hoe vul je die in?
Wat Groningers vragen
Het onderzoek laat de voorwaarden helder zien. Verreweg de meest genoemde is veiligheid: bijna een derde van de omwonenden stelt simpelweg als eis dat de veiligheid op alle fronten geborgd moet zijn. De tweede voorwaarde is financieel van aard: men wil dat de regio er tastbaar beter van wordt, bijvoorbeeld door goedkopere energie in de omgeving en compensatie voor bewoners.
De kern is dus tweeledig en concreet: maak het veilig, en zorg dat de Groningers er financieel op vooruitgaan. Aan beide voorwaarden kan worden voldaan.
Voorwaarde 1: veiligheid, en hoe die te borgen
Veiligheid is in Nederland geen kwestie van vertrouwen op de goede wil van de bouwer. Het toezicht ligt bij een onafhankelijke autoriteit, de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming, die los van de exploitant vergunningen toetst, controleert en kan ingrijpen. Een centrale komt er niet voordat die toets is doorlopen.
De techniek zelf is bovendien sterk veranderd. Moderne reactoren van de huidige generatie werken met passieve veiligheidssystemen, die ook zonder stroom of menselijk ingrijpen terugvallen op een veilige toestand. De internationale ervaring met deze ontwerpen is groot, en de eisen zijn streng.
Voor Groningen speelt daarbij één specifieke, begrijpelijke zorg: de aardbevingen. Belangrijk om te weten is dat die bevingen door de gaswinning werden veroorzaakt, ondiep en relatief licht zijn, en dat de gaswinning is gestopt. Kerncentrales worden ontworpen op seismische belastingen die ruim boven dat niveau liggen, en de geschiktheid van de ondergrond hoort tot het verplichte locatie- en effectenonderzoek dat aan een besluit voorafgaat. Dat is precies de plek waar deze zorg thuishoort: niet weggewuifd, maar aantoonbaar en transparant onderbouwd, met onafhankelijke toetsing, heldere monitoring en openbare noodplannen. Zo wordt “het moet veilig zijn” van een zorg een toetsbare voorwaarde waaraan kan worden voldaan.
Voorwaarde 2: een lagere energierekening, en hoe die te realiseren
De tweede voorwaarde is misschien wel de meest aansprekende, en de meest haalbare. Bewoners noemen letterlijk dat de energie in de regio goedkoper zou moeten zijn dan in de rest van het land. Kerncentrales in de Eemshaven maken dat mogelijk, mits je de juiste afspraken maakt.
Een centrale produceert grootschalig, stabiel en jarenlang stroom. Wie wil, kan een deel daarvan tegen kostprijs aan de eigen regio leveren, in plaats van tegen de wisselende marktprijs. Een regionaal afnamecontract voor huishoudens en bedrijven, gekoppeld aan de centrale, vertaalt de productie hier direct in een lagere rekening hier.
Dat kan verder gaan dan een tarief. Als de regio mede-eigenaar wordt van de centrale, bijvoorbeeld via een aandeel met dividend, vloeit een deel van de opbrengst terug naar Groningen. Dat dividend kan worden gebruikt om de energierekening van inwoners structureel te verlagen of om lokale voorzieningen te bekostigen. En met een lokale energiegemeenschap kunnen inwoners en bedrijven de stroom collectief inkopen en onderling delen, zodat het voordeel niet bij een externe leverancier blijft hangen maar in de regio.
Sinds 1 januari 2026 geldt de nieuwe Energiewet, en die maakt iets mogelijk wat tot voor kort niet kon: het delen van energie. De wet erkent voor het eerst de energiegemeenschap als volwaardige speler, een entiteit zonder winstoogmerk waarin burgers, bedrijven en lokale overheden samen energie opwekken, opslaan en onderling delen. Het uitgangspunt is dat de leden voor hun stroom niet meer betalen dan de kostprijs met een kleine plus, zodat het voordeel in de regio blijft in plaats van weg te lekken naar een externe partij. In projecten als Local4Local, met Groningse partners als Grunneger Power, wordt dat principe nu al in praktijk gebracht.
Dat opent voor Groningen een concrete route. Koppel een kerncentrale, samen met de bestaande wind op zee en zon, aan lokale energiegemeenschappen, en de regio kan de hier opgewekte stroom tegen kostprijs aan de eigen inwoners en bedrijven leveren. De wet maakt het delen mogelijk, het eigenaarschap maakt het voordelig.
Groningen wil een proeftuin zijn voor lichtere fiscale regels rond lokaal en CO2-vrij opgewekte energie, of die nu uit wind, zon of een kerncentrale komt. Een groot deel van de energierekening bestaat namelijk niet uit de kale stroomprijs, maar uit heffingen en belastingen. Wie in een afgebakend gebied de energieheffingen op lokaal en schoon opgewekte stroom verlaagt, vertaalt de productie hier direct in een lagere rekening voor de Groningse burgers en bedrijven. Dat sluit aan bij de gedachte achter Nij Begun: de regio die de lasten van de nationale energievoorziening draagt, hoort er ook als eerste de vruchten van te plukken. Een lagere energierekening is dan geen vaag vooruitzicht, maar een meetbaar, maandelijks voordeel. Dit bestrijdt energiearmoede, en trekt bedrijvigheid aan, en daarmee groeit de Groninger economie, en dat zorgt voor meer banen, hogere inkomens en de combinatie van lagere energiekosten en hogere inkomens resulteert duurzaam in brede welvaart.
De redenering is eenvoudig: de stroom wordt hier opgewekt, dus laat het voordeel hier neerslaan. Stopcontact en eigenaar tegelijk, dus niet de pinautomaat. Daarmee wordt de financiële voorwaarde niet alleen ingevuld, maar verandert de centrale van een last die de regio draagt in een bezit waar de regio aan verdient.
Tot besluit
De cijfers tekenen een duidelijke en hoopvolle route. Groningen staat overwegend positief tegenover kernenergie, ziet voor een groot deel concrete kansen, en houdt voor zeventig procent de deur open. De voorwaarden die men stelt zijn redelijk en uitvoerbaar: borg de veiligheid aantoonbaar en onafhankelijk, en zorg dat de regio er financieel op vooruitgaat, met goedkopere stroom, een aandeel in de opbrengst en lagere energieheffingen. Worden die dingen geloofwaardig geregeld, dan zijn kerncentrales in de Eemshaven geen offer dat Groningen wordt gevraagd, maar een investering waar Groningen zelf beter van wordt.
Bronnen
- Ipsos I&O, Bewonersonderzoek nieuwe kerncentrales, rapportnummer 2026/021, februari 2026 (opdrachtgever ministerie van Klimaat en Groene Groei).
- Houding tegenover kernenergie (Figuur 3.1): Groningen 38 tot 39 procent positief tegenover 31 tot 34 procent negatief.
- Kansen (paragraaf 5.3): 48 procent van de omwonenden en 55 procent van de bredere regio ziet kansen.
- Voorwaarden (Tabel 5.3): 30 procent principiële afwijzing, dus 70 procent staat open onder voorwaarden; meest genoemd veiligheid (32 procent), gevolgd door financiële compensatie en goedkopere energie (14 procent) en natuur en milieu (12 procent), met onder de citaten letterlijk de wens dat energie in de regio goedkoper wordt.
- https://www.ipsos-publiek.nl/wp-content/uploads/2026/06/Bewonersonderzoek-zorgen-en-kansen-omwonenden-kerncentrales_eindversie.pdf
- Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS), over onafhankelijk toezicht op nucleaire veiligheid en vergunningverlening. https://www.anvs.nl
Noot
Dit artikel is feitelijk gebaseerd op het Ipsos I&O onderzoek, en is objectief te staven aan dat onderzoek. Vergelijk de toon en constructiviteit met hoe de Groninger media hetzelfde rapport op zijn meest negatieve manier interpreteren.
VierkRant 