Nieuwe energie voor Groningen.

Kerncentrales, ja! Op voorwaarde van 33% windstroom naar Groningen. 

Kom maar op met die kerncentrales, op voorwaarde dat ook de 33% windstroom naar Groningen komt, want Groningen heeft veel stroom nodig voor het doorontwikkelen van twee essentiële industrieën: groene chemie en soevereine digitale diensten.

De unieke positie van Groningen voor Nederland

Het Rijk overweegt twee kerncentrales op Gronings grondgebied. Men baseert die overweging op een half verhaal: men neemt aan dat de Eemshaven niet zowel windenergie als ook kernenergie aan de rest van het land kan leveren, dus lijkt het een keuze te maken: windstroom gaat naar Zeeland, kernenergie komt in Groningen.

De waarheid is dat de Eemshaven juist die combinatie wel aan kan, en daar de sterkste cijfers voor heeft. Dit geeft Groningen een geweldige onderhandelingspositie.

Want het Rijk heeft Groningen harder nodig dan Groningen denkt. TenneT noemt de Eemshaven de enige technisch en financieel logische plek voor twee kerncentrales. 

Het is niet windstroom versus kernenergie, het is allebei

Wat ons betreft komen die twee kerncentrales er. Op één simpele maar keiharde voorwaarde: de 33 procent windaanlanding die Groningen in Nij Begun is beloofd, komt in Groningen. Geen centrales zonder die handtekening.

De tegenwerping van het Rijk zal zijn: het net van Groningen naar de rest van het land kan geen stroom van kerncentrales én windparken tegelijk afvoeren. Klopt. Vandaag. 

Maar die centrales draaien niet voor 2040, en de windstroom en de zware lijn naar het zuiden staan er rond 2030. Het Rijk gebruikt een theoretische bottleneck in 2040 om een belofte van 2030 te schrappen. 

Het is dus een valse tegenstelling om te beweren dat wind in Groningen èn kernenergie niet kan. Dat kan prima, want er zit tien jaar tussen: tijd genoeg om de capaciteit op te schalen, en om juist veel stroom in Groningen te houden.

Want de vraag is niet per sé hoe je al die stroom wegkrijgt. De vraag is waarom je de stroom überhaupt allemaal zou wegsturen.

Tussen wat de Eemshaven binnenkrijgt en wat de stroomleiding naar het zuiden aankan, zit een gat van 4 tot 6 GW. Den Haag ziet een probleem. Voor Groningen is dit een groot geschenk. 

Gegarandeerde kerncentrales die altijd stroom leveren, plus wind die spotgoedkoop piekt, dat is een perfecte combinatie. De motor onder twee economieën die in Groningen al bestaan en vooral nog stroom tekortkomen om op te schalen:

1) Groene Chemie: there’s chemistry between us

Groene chemie is de eerste pijler met de meeste banen. De Eemsdelta huisvest een van de grootste chemieclusters van Nederland, goed voor ongeveer een zevende van de nationale chemieproductie (VNCI). Wat het cluster mist, is niet de fabriek en niet de klant. Het is goedkope, schone, constante stroom.

Geef het die stroom, en groene waterstof wordt grondstof in plaats van droom. Niet de stroom verkopen, maar er iets van maken: groene ammoniak voor kunstmest, e-methanol, duurzame kerosine zoals SkyNRG nu al in Delfzijl bouwt, plastics zonder fossiele basis. Concrete producten, concrete klanten, concrete contracten.

En precies hier strandde het eerder. NortH2, de grote waterstofbelofte, viel om omdat de elektrolysers te weinig draaiuren maakten op te dure, te grillige stroom. Een elektrolyser die stilstaat als het niet waait, verdient zichzelf nooit terug. Constante kernenergie eronder draait dat om: de uren lopen vol, de kostprijs zakt, de business case sluit. 

Dit is bovendien de pijler die de meeste mensen aan het werk zet. Hoogleraar Jouke van Dijk rekende voor NortH2 alleen al 5.000 tot 12.000 banen. Chemie draait op operators, onderhoud en toeleveranciers, niet op een handvol serverbeheerders. Het houdt de industrie die nu dreigt te vertrekken hier, en trekt nieuwe aan, met productiebanen in de hele provincie. Geen stroom exporteren, maar welvaart importeren.

De chemie tussen kernenergie en windenergie, levert groene waterstof op voor een vernieuwende groene chemische sector. There’s chemistry between us. Groningen maakt hier producten die de wereld nodig heeft, en verdient eraan.

2) Dataport: Groningen Cyberspace

Groningen kent een sterke digitale economie en krijgt de Nederlandse AI Factory, een EuroHPC-supercomputer van 200 miljoen euro, mede betaald uit Nij Begun, met de expliciete missie om Nederland los te weken van Amerikaanse en Chinese AI-platforms. 

Eromheen moet, zo staat het er letterlijk, een ecosysteem van startups, scale-ups en bedrijven groeien. Want er is geen industrie zo goed in het maken van meer euro’s uit stroom dan de digitale sector.

Waarom komt die AI Factory in Groningen? Niet vanwege subsidies. Deels vanwege talent. Maar primair omdat Groningen, simpelweg nog wel ruimte op het stroomnet heeft, in tegenstelling tot de rest van het land. 

En lees de kanttekening die het hele dossier samenvat: het verbruik van de fabriek mag de netcongestie voor Groningse huizen niet verergeren, en de ambitie voor een grotere AI-gigafabriek botst nu al op een tekort aan stroom.

Daar is hij. De rem op de digitale eeuw is geen chip, geen talent, geen geld. Het is een stopcontact. Wie schone, constante, goedkope stroom in overvloed heeft, bouwt de AI-economie. Wie hem niet heeft, wordt volledig afhankelijk van wie wel die goedkope stroom heeft. Groningen heeft het nieuwe goud in handen: data.

Dataport

Eindhoven bouwde een miljardensysteem rond chips. Rond ASML groeide Brainport: toeleveranciers, kennisinstellingen, talent, een hele regio die draait op één technologie. Groningen kan dat met data. De AI Factory is het beginpunt. De stroom is het belangrijkste ingrediënt om op te schalen:

• Een soevereine omgeving waar Europese data Europees blijft, uit handen van andere landen: cruciaal om als land onafhankelijk te blijven draaien, op soevereine stroom. 
• AI voor de landbouw, die per plant, per perceel optimaliseert en de toch al vooruitstrevende landbouwpositie van Nederland verder helpt en die voorsprong wereldwijd vermarkt. 
• Preventieve zorg die mensen gezond houdt in plaats van ze op te lappen, getraind op de Groningse Lifelines-data en het UMCG, en houdt zo de zorg betaalbaar. 
• Op termijn kan daar nieuwe maakindustrie bovenop komen. De veiligheidswereld verandert snel, en een deel van die toekomst, van drones tot beveiliging en defensie, vraagt precies om goedkope stroom en rekenkracht. Dat is hier een kans om voor te bouwen, geen belofte.

Internationale bedrijven die niet voor subsidies komen, maar voor de lage stroomprijs en de rekenkracht. Een ecosysteem dat zichzelf voedt, want elk bedrijf trekt het volgende aan.

Groningen heeft al een sterke digitale economie en kan dit dankzij de combinatie van kernenergie en windenergie opschalen tot het worden van het Brainport van data: dataport. 

Met aanzuiging van innovatie, bedrijven, meer hoogwaardige banen, maar ook veel productiebanen in drone-assemblage, in de hele provincie, voor brede welvaart. Groningen leeft al in de toekomst, en schaalt op dankzij stroom uit kerncentrales en windmolens.

 Deze kans voor Groningen is een kans voor Nederland

Een keuze maken tussen windenergie en kernenergie is een valse keuze. De combinatie is juist de kracht. Groningen levert het draagvlak en de beste netpositie van Nederland. Het Rijk levert de basislast en de aanlanding, hard vastgelegd. Samen vormen ze de goedkope, schone, constante stroom waar een snel groeiende digitale en groene industrie op draait. De enige voorwaarde is dat Groningen die stroom zelf opwekt en zelf gebruikt, in plaats van hem als een braaf wingewest naar het zuiden te sturen.

Zestig jaar lang stuurde Groningen zijn gas het land in en hield het de bevingen. Nu vraagt het Rijk om de windkabels, en biedt het kerncentrales aan als pleister. Het antwoord is ja. Ja tegen de centrale, ja maar als voorwaarde ook de 33 procent windstroom. 

Wel het stopcontact, niet de pinautomaat.

Ja voor Groningen als stopcontact om de belangrijkste economieën van de toekomst op door te bouwen. Groningen zegt alleen nee tegen Groningen als pinautomaat. Voor de rest zeggen wij: ja. Kom maar op.

Bronnen

TenneT ziet de Eemshaven als beste kernlocatie, in combinatie met wind op zee (NOS, juni 2026): NOS

Nederlandse AI Factory in Groningen, EUR 200 mln, mede uit Nij Begun, met ecosysteemmissie (AIC4NL): AIC4NL  |  Europese context AI Factories: Europese Commissie

Groningen gekozen vanwege ruimte op het stroomnet (SURF), en de netcongestie-kanttekening plus gigafabriek-ambitie (AIC4NL): SURF  |  AIC4NL-update

Toepassingen zoals preventieve zorg via UMCG en Lifelines: Dutch Startup

Werkgelegenheidsraming NortH2 met kanttekening (NOS, prof. Jouke van Dijk): NOS  |  nuchtere analyse banen van datacenters (Brookings): Brookings

Nij Begun, maatregel 35.1 (de 33%-belofte): Kamerstuk 35561 nr. 17  |  Ontwikkelkader windenergie op zee, dec 2024: RVO