Geplaatst op Door driekusvierkant

Onrechtstaat: vermorzeld in de driehoek

Vierkant is beter dan Driehoek. Door Juridriekus.

In Nederland ben je blijkbaar pas echt kwetsbaar voor justitie als je er elke maand mee aan tafel zit. Er was eens een rechtsstaat met een simpele belofte: iedereen is gelijk, de rechter beslist, de officier is neutraal en de agent ook. Mooi idee. Driekus is er nog altijd fan van. Alleen lijkt het idee de laatste jaren vooral te bestaan op de website.

Akte 1: de burgemeester en de melkrijder

Gisteren veroordeelde het gerechtshof in Zwolle een oud-burgemeester ook in hoger beroep tot 250 euro boete voor schennis van de eerbaarheid. Voor 250 euro raak je in Nederland dus je baan, je naam en je laatste restje privacy kwijt.

Heeft hij het gedaan? Driekus weet het niet, we waren er niet bij. Het hof denkt van wel. Het hele bouwwerk rust echter op maar één ooggetuige: een vrachtwagenchauffeur die in maart 2024 in het donker vanuit zijn cabine schuin naar beneden de auto naast hem in keek, op de A7. Het hof vond hem gedetailleerd, concreet en consistent.

Dat zal best. Maar één getuige is één interpretatie. Die man kan denken dat hij iets zag wat hij niet zag. Hij kan het zich later anders herinneren dan het was, want een geheugen is geen dashcam maar een verhaal dat bij elke keer vertellen een beetje verschuift. Zijn verhaal kan worden bijgekleurd door collega’s in de kantine, door vrienden aan de bar, door een verhoor met suggestieve vragen of door de verbalisant die het opschrijft. Daarna geeft de officier er zijn eigen draai aan, en dan nog de rechter de zijne. De getuige kan het zelfs hebben verzonnen. Niet waarschijnlijk, maar niet uit te sluiten.

Het Wetboek van Strafvordering weet dat ook: één getuige is wettelijk geen bewijs, er moet steunbewijs bij. Dat steunbewijs was hier vooral de eigen verklaring van de ex-burgemeester: binnenverlichting aan, ontbloot bovenlichaam. Dat bewijst dat hij daar zat met het licht aan en zijn shirt uit. Het bewijst echter niet wat zijn hand deed. Het hof steunde ook op een geluidsopname van de chauffeur, maar een geluidsopname laat evenmin zien wat een hand doet en vasthoudt. De ex-burgemeester zegt dat hij over zijn buik wreef tegen de pijn na eerdere operaties. Het hof geloofde dat niet, ondanks medische onderbouwing.

Zo wordt het oude principe één getuige is geen getuige in de praktijk: één getuige plus een beetje sfeer is genoeg om een bestuurder kapot te maken.

Juridisch genoeg, zegt het hof. Driekus noemt het flinterdun. Tussen juridisch genoeg en overtuigend zit nou net de ruimte waarin een persoon kapot wordt gemaakt, buiten alle proporties.

Akte 2: de driehoek(sverhouding)

Een burgemeester zit in de driehoek met de politiechef en de hoofdofficier van justitie. Die twee partners vonden dat de ex-burgemeester direct na de strafbeschikking had moeten aftreden. De hete aardappel ging door naar minister Uitermark. Die suggereerde in augustus 2024 in een gesprek op het ministerie dat de burgemeester chantabel was, en dwong zijn vertrek af onder dreiging van schorsing, nog voordat een rechter er één woord over had gezegd. NRC reconstrueerde later een fluisterspel van politiechef tot minister en concludeerde dat politie en OM onjuist hadden gehandeld.

Driekus noemt dit omgekeerde klassenjustitie. Vroeger werd de burgemeester gespaard omdat hij de burgemeester was. Nu wordt hij vermorzeld om dezelfde reden, want stel je voor dat iemand denkt dat de driehoek zijn eigen hoekje de hand boven het hoofd houdt. Of erger, en dat is een vraag, geen bewering: zagen twee hoeken van de driehoek een kans om de derde een pootje te lichten? Dit gonst hardnekkig in de wandelgangen, en dat wordt dan beter weerlegd dan dat het blijft zweren.

Akte 3: wie lekte er?

Het Dagblad van het Noorden bracht de zaak in september 2024 naar buiten. De krant had toen al vertrouwelijke stukken in handen, waaronder de twee eerdere geseponeerde politiemeldingen die justitie bij de boete had laten meewegen.

Ook een brief die de ex-burgemeester vlak voor de zitting aan het OM en zijn eigen advocaat stuurde, belandde bij de pers. Het OM zegt geen belang te hebben bij het lekken. Dat is fijn om te weten, maar het is geen antwoord op de vraag wie het wel deed, en waarom.

De Driekus-redactie hoorde van journalisten dat het verhaal destijds bij meerdere redacties werd aangeboden. Een vertrouwelijke brief aan het OM en je eigen advocaat belandt niet per ongeluk bij de krant. Iemand heeft deze doorgespeeld. De vraag wie lekte is gemakkelijk te beantwoorden voor een organisatie die een compleet opsporingsapparaat in huis heeft. Toch is er, voor zover bekend, nooit een lekonderzoek ingesteld. Waarom niet?

De kring van ingewijden was klein: politie, OM en volgens het Dagblad ook de bestuurlijke top in Den Haag. Vertrouwelijke informatie over een verdachte naar de pers brengen terwijl de rechter nog moet oordelen, heet in het Wetboek van Strafrecht gewoon schending van het ambtsgeheim. Wie zo lekt, probeert de zaak buiten de rechtszaal te beslissen. Dat is gelukt. De imagoschade is groot, wat de rechter ook nog had beslist. Wie er lekte is een vraag die nog onbeantwoord is.

Dat er gelekt is, staat vast. Dat lekken door een ambtenaar schending van het ambtsgeheim is, ook. Dus moet er worden doorgepakt. Wie er lekte (en waarom) is niet alleen een antwoord dat de ex-burgemeester verdient. Het publiek heeft er ook recht op. Dit gaat immers om het vertrouwen in de kerninstituties van de rechtsstaat: politie, OM en overheid. De gehele driehoek loopt schade op, en wie dat veroorzaakte moet bekend worden om het vertrouwen te herstellen.

Dus als jij het weet: vertel het ons. Anonimiteit gegarandeerd.

Akte 4: de strippenkaart van het OM

Dit dossier staat niet op zichzelf. Dit speelde zich af op de snelweg, en op snelwegen gebeurt wel meer, helaas.

In 2017 blokkeerden ‘blokkeerfriezen’ de A7 om bussen met anti-Zwarte Pietdemonstranten tegen te houden op weg naar de kinderintocht in Dokkum. Bestuurders hadden een cultuuroorlogje van boze volwassenen nooit zo dicht bij een kinderfeest moeten laten komen en hadden zelf in moeten grijpen. De blokkeerfriezen speelden voor eigen rechtertje en werden vervolgd en door een rechter veroordeeld tot taakstraffen. Boegbeeld Jenny Douwes kreeg in eerste aanleg 240 uur plus een voorwaardelijke celstraf, mede voor opruiing via Facebook. De Hoge Raad liet de veroordelingen in 2020 in stand.

Extinction Rebellion krijgt een geheel andere behandeling. In mei 2023 werden op de A12 ruim 1.500 mensen opgepakt. Het overgrote deel werd niet vervolgd, want het zou maar een gering feit zijn en de aanhouding zou vooral bedoeld zijn om de weg weer vrij te krijgen. XR beroept zich slim op het demonstratierecht, maar het effect is hetzelfde: gevaarlijke situaties en geblokkeerde snelwegen: strafbaar, vervolgbaar. In augustus 2026 kondigden burgemeesters, OM, politie en minister plechtig een harde lijn aan. Resultaat: het merendeel van de 53 aangehouden blokkeerders van 29 augustus wordt niet vervolgd, want vervolging volgt pas bij de derde aanhouding.

Bij het OM krijg je twee gratis snelwegblokkades. XR heeft een strippenkaart gekregen. Twee keer gratis de wet overtreden. Mag datzelfde ook even bij snelheidsovertredingen worden ingevoerd? Ik rij namelijk soms te hard, maar dat is uit protest, voor De Goede Zaak, en valt onder mijn demonstratierecht. Ziet u de ironie en de twee maten?

Eerlijk is eerlijk: zes XR-automobilisten die in april de A12 bij Utrecht dichtzetten, kregen wel 120 uur taakstraf. Maar wat was hun reactie na de uitspraak? Direct de volgende blokkade aankondigen. Een rechtsstaat die zo weinig ontzag inboezemt, heeft een probleem dat groter is dan XR.

Akte 5: de trein naar Emmen

Wie wil zien hoe twee maten in de praktijk werken, stapt in Zwolle op de Vechtdallijn naar Emmen. Succes. Of beter: sterkte. Een vaste reiziger vertelde De Telegraaf vorige maand over mannen die dronken en masturberend in de trein zitten, een mes op zak hebben en weigeren te praten met een vrouwelijke conducteur. Volgens Arriva komt de overlast op die lijn vooral van zogenoemde veiligelanders uit Ter Apel.

Die reiziger is geen chauffeur die vanaf drie meter hoogte een auto in tuurt. Dat is een coupé, met medereizigers op een armlengte afstand die in die trein vastzitten en nergens heen kunnen tot het volgende station. Ernstiger dus, op elke denkbare wijze.

Ook hier is er een getuige. Alleen leidt die getuige nergens toe. Driekus heeft gezocht naar aanhoudingen, vervolgingen of veroordelingen voor schennis in die trein en vond niets. Wel dit:

Een burgemeester van wie één chauffeur zegt dat hij zich in zijn eigen auto aftrok: strafbeschikking, gedwongen vertrek, landelijke schandpaal, twee rechtszaken. Meerdere incidenten van mannen die zich in een volle coupé aftrekken: uitstappen in Emmen en morgen weer instappen, lekker gratis, zonder kaartje. Dit heet rechtsongelijkheid. De burgemeester had een adres, een naam en iets te verliezen. Dat is blijkbaar zijn grootste fout.

Akte 6: de magistraat op de demo

In mei 2023 stond Winfried Korver, advocaat-generaal bij het OM, als sympathisant bij het XR-protest in Den Haag. Hetzelfde OM stuurde die dag de politie op de demonstranten af. Korver vond het zelf geen probleem. Demonstreren op de snelweg mag niet, zei hij, dus hij snapte best dat de blokkeerders werden opgepakt. Maar hij was er toch, want ‘ook een advocaat-generaal is een mens met een mening.’

Klopt. Maar een magistraat die zich publiek schaart achter een beweging die bewust de wet overtreedt, mag zich niet verbazen als de burger op de A12 zich afvraagt hoe neutraal het OM eigenlijk naar die wet kijkt. Een mening hebben mag. Je ambt eraan ophangen is iets anders.

Hoeveel collega’s van Korver staan er nog in de berm, en hoeveel van hen beoordelen maandag op kantoor de zaken van de demonstranten naast wie ze zaterdag stonden? Driekus weet het niet. Het OM en de rechtspraak weten het ook niet, want niemand vraagt het.

De richtlijnen die er zijn, worden kennelijk aan de laars gelapt. Lekker voorbeeld.

Bij de rijksoverheid is het niet anders: ambtenaren van alle ministeries demonstreren sinds december 2023 elke donderdag voor de deur van Buitenlandse Zaken tegen het beleid van hun eigen kabinet. In de lunchpauze, zegt de minister. Ook onder werktijd, zegt BBB in Kamervragen. Mensen die met jouw belastinggeld worden betaald om beleid uit te voeren, demonstreren ertegen.

Mensen die demonstraties moeten beoordelen, vervolgen en veroordelen, staan in de berm. De politie mag het intussen allemaal opruimen, terwijl ze met diezelfde mensen moet samenwerken, en raakt overbelast door al die demonstraties.

Akte 7: het uniform à la carte

In oktober 2024 vertelden leiders van het Joods Politie Netwerk dat er collega’s zijn die Joodse objecten of evenementen niet meer willen beschermen, met een beroep op morele dilemma’s, en dat de leiding daarmee worstelde. De woordvoering van de korpsleiding sprak tegenover De Telegraaf van begrip, en van roosters die daarop konden worden aangepast. Volgens de journalist waren die quotes nagelezen en goedgekeurd.

Toen ontplofte de Kamer, en terecht. Daarna was het ineens een misverstand, was er geen keuzevrijheid en waren er nooit roosters aangepast. Minister Van Weel zei het helder: wie het uniform aantrekt, is neutraal. Dat de korpsleiding die zin pas vond na een Kamerdebatverzoek, zegt genoeg. Neutraliteit en objectiviteit zijn het fundament onder hun organisatie, maar de top zwalkt.

Het uniform à la carte stopt niet bij de politie. De Tweede Kamer sprak zich in december 2021 al uit tegen hoofddoekjes bij boa’s. Arnhem en Tilburg trokken zich daar niets van aan en stonden vanaf december 2023 de hoofddoek toe, met voor de vorm ook het keppeltje en de tulband in het rijtje, alleen het vergiet mist nog.

Utrecht, Amsterdam en Den Haag volgden. Amsterdam hoopte er zelfs meer boa’s mee te werven, terwijl vakbond BOA-ACP liet weten dat het helemaal niet speelde: niemand had zich gemeld om een hoofddoek te willen dragen.

De BOA Bond waarschuwde voor verwarring en verlies van neutraliteit. Den Haag werd door minister Van Weel teruggefloten, het kabinet beloofde een landelijk verbod voor eind 2025, en dat verbod is er nog steeds niet.

De kern is simpel. Een uniform is er om de persoon te laten verdwijnen achter het ambt. Wie het uniform persoonlijk maakt, maakt het gezag persoonlijk. Dan beoordeelt de burger niet meer de handhaver, maar de hoofddoek, het keppeltje of het ontbreken ervan. Een overheid die haar eigen neutraliteit uitkleedt, moet niet gek opkijken als haar gezag ook niet meer zo wordt gezien.

Vervolgens gaan mensen voor eigen rechter spelen. Die worden dan opgepakt door agenten die mogen kiezen wat ze bewaken, vervolgd door een OM met een strippenkaart voor anderen en berecht in een systeem waarvan een advocaat-generaal aan een demonstratie meedoet. Zo ondermijnt de rechtsstaat zichzelf, steeds één uitzondering per keer.

De oorzaak: neutraliteit als imagobeheer

Wat de zaak van de burgemeester, de strippenkaart, de trein naar Emmen, de magistraat op de demo en het uniform à la carte gemeen hebben: neutraliteit is verworden van kernprincipe van de rechtsstaat tot imagobeheer.

Bij de burgemeester schiet het systeem door uit angst om partijdig te lijken, en hangt er de schijn dat persoonlijke belangen meespeelden, en dat voedt complotdenkers.

Bij XR, in de Vechtdallijn en bij de bewaking van Joodse instellingen schiet het tekort, omdat ingrijpen ongemakkelijk is, politiek gevoelig ligt of gewoon te veel gedoe oplevert.

Wie zichtbaar is en iets te verliezen heeft, krijgt de volle laag. Wie niets te verliezen heeft of de volstrekt subjectieve ‘Goede Zaak’ aanhangt, krijgt begrip en alle ruimte.

Dat is ondermijning, alleen dan van binnenuit. We hebben geen criminaliteit nodig om de driehoek te ondermijnen, die is zichzelf aan het opblazen.

De waarschuwing

Wie niet meer gelooft dat hij eerlijk wordt behandeld, gaat zelf rechter spelen. Dat is dus precies waarvoor de blokkeerfriezen zijn veroordeeld.

Het gevoel dat je overgeleverd bent aan een officier die de pik op je heeft, activistisch is, of vooroordelen heeft, aan een collega die zijn activisme meeneemt naar kantoor, of aan een lek dat je al veroordeelt voordat de rechter je heeft gezien, is vergif voor de rechtsstaat.

Gif werkt langzaam, maar het werkt. Die toxic cultuur moet de kop in worden gedrukt, en dat vergt leiderschap van de driehoek.

Wat nu te doen

  1. Een openbaar lekonderzoek in de zaak van de ex-burgemeester, met naam en toenaam van wie lekte en waarom.
  2. Geen veroordeling op één ooggetuige plus wat context: steunbewijs moet de kern van het verwijt raken, niet alleen het decor.
  3. Eén vervolgingslijn voor snelwegblokkades, ongeacht of je tegen fossiele subsidies of tegen bussen uit de Randstad protesteert.
  4. Schennis en intimidatie in het openbaar vervoer vervolgen alsof er een burgemeester achter zat, met de ID-check door boa’s en het regionale reisverbod waar Arriva en FNV Spoor al jaren om vragen: handhaving.
  5. Een gedragscode voor iedereen in de strafrechtketen bij demonstraties die ze in hun werk moeten beoordelen: overheid, politie, OM, rechtspraak.
  6. Een korpsleiding die bij de vraag of agenten Joodse instellingen mogen overslaan meteen nee zegt, niet pas na een Kamerdebat.

Conclusie

De ex-burgemeester kan nog twee weken in cassatie. Hoe dat ook afloopt: de zaak laat zien dat je in dit land niet alleen kunt worden vermorzeld door wat je doet, maar ook door wie je bent en door hoe bang het systeem is om er partijdig uit te zien.

Dus, beste politie en OM: wie lekte er, en met welk doel? Waarom is één chauffeur genoeg om een burgemeester te vermorzelen, terwijl een volle coupé met getuigen op de Vechtdallijn tot niets leidt? Waarom krijgt de ene snelwegblokkeerder een strippenkaart en de andere een strafblad? Hoeveel magistraten staan er volgende keer naast de A12? En wie van ons is de volgende die vermorzeld wordt?