Verstrengeling

Door de Driekus Vierkant redactie

Verstrengeling, dan denk je aan twee mensen die innig verliefd elkaar vasthouden, en dat is dan misschien een mooie metafoor voor iets dat toch een beetje lelijk begon te worden.

Blog vijf (1, 2, 3, 4) inmiddels over een onteigeningszaak in Lucaswolde! Want een wakker Twitteraar fluisterde Driekus deze webzijde in: Dwarsdiep van de Provincie Groningen. Die pagina zou recent stiekempjes zijn uitgebreid als reactie op uitingen van FDF.

En FDF zat ernaast zo lijkt het. Maar tegelijkertijd bevestigt de Provincie Groningen de onwenselijke verstrengeling en het ondemocratische machinale systeem erachter. 

In hun stuk van 28 april claimde FDF dat ambtenaren één dag voor de PS-stemming over Lucaswolde een “papieren slibdepot” hadden opgetuigd om een aangenomen motie te omzeilen. Een memo van 14 april. Een “administratieve boobytrap.” Een “ambtelijke beerput.”

Het lijkt niet te kloppen. De provincie heeft op haar Dwarsdiep-projectpagina twee FAQ-punten toegevoegd met directe verwijzingen naar de officiële bekendmakingen. De bestemmingswijziging* van het 31-hectare perceel is van 4 juni 2024. De vergunning voor het tijdelijke slibdepot is van 8 augustus 2024. Twintig maanden voor de stemming, geen list van 14 april, geen verzonnen vergunning.

Punt voor de provincie. Maar!

In dezelfde tekst staat een zin waar je drie keer overheen leest voordat je doorhebt wat hij eigenlijk zegt:

“Voor het Dwarsdiep zijn de opgaven zo uitgewerkt dat de maatregelen voor de diverse opgaven met elkaar samenhangen. Ze grijpen in elkaar en kunnen niet los van elkaar worden uitgevoerd.”

Lees het nog een keer. Niet de opgaven hangen samen: ze zijn zo uitgewerkt dat ze samenhangen. Niet ‘ze kunnen niet los’: ze zijn zo gemaakt dat ze niet los kunnen. Iemand heeft dat besloten. Iemand heeft dat zo geconstrueerd. De zin presenteert een keuze als een onoverkomelijk feit. Dat is geen detail. Dat is de hele truc.

Want kijk wat er gebeurt als je het wel scheidt. Waterveiligheid is een wettelijke taak. Daarover bestaat geen discussie: bij hevige regenval moet de boezem ergens heen. Daar is, ruwweg, 150 hectare voor nodig. 

Natuurontwikkeling is iets anders. De keuze om er natte schraallanden en vochtig hooiland van te maken (uitgerekend de meest stikstofgevoelige habitats die er bestaan, met kritische depositiewaarden) is een politieke keuze. De keuze om er 600 tot 800 hectare van te maken in plaats van 150, is een politieke keuze. De keuze om dat allemaal te koppelen aan een waterveiligheidsdeadline, is een politieke keuze.

Politieke keuzes horen ergens te worden afgewogen. In een raad, in Provinciale Staten, op een streekraadpleging, ergens. Iets waar mensen “nee” tegen kunnen zeggen.

Door de boel zo uit te werken dat het niet meer los kan, hoeft die afweging niet plaats te vinden. Wie tegen de natuurinrichting is, is voortaan tegen droge voeten. Wie pleit voor minder hectare, riskeert ondergelopen kelders. Het is geen integrale aanpak, het is framing. Het is een ondemocratische gijzelingstruc. 

Ja ondemocratisch. “De plannen zijn uitgewerkt samen met de gebiedspartners en de streek. Sinds 2015 hebben we in dit kader intensief en zorgvuldig overleg gevoerd met grondeigenaren en andere betrokkenen in het Dwarsdiep gebied.” 

Klinkt mooi. Maar nergens heb jij als burger meebeslist over de vervlechting zelf, over het type natuur, over de schaal. Echt mee kunnen beslissen is wat anders dan een inspraakmoment voor de bühne waarbij het plan allang onderling tussen ambtenaren en belanghebbende (!) organisaties was afgestemd. 

Met dit in het achterhoofd wordt de rest van de FAQ ineens heel leesbaar.

“Gaat het hier om onteigening voor het creëren van nieuwe natuur?” “Onteigening voor nieuwe natuurontwikkeling alleen is niet aan de orde.” Nee, en dat is precies waarom alles geïntegreerd moest worden. Pure natuuronteigening kent juridisch een hogere drempel. Door het te vervlechten met waterveiligheid komt de hele zaak onder het lichtere regime. Heel handig dat trucje om waterberging zo te gebruiken om natuur te maken (‘natuur’ maken… zucht). Alleen niet voor de boer als dit trucje wordt ingezet om te kunnen onteigenen. In werkelijkheid gaat het project zowel qua hectares als ook qua budget grotendeels om ‘natuur’.

“Liggen de percelen niet te hoog voor de waterberging?” “Nee, de percelen lopen af richting de beek. Ze zullen deels onder water lopen en in zijn geheel vernatten.” Dus: deels onder water, vooral vernatten. En vernatting is geen waterberging, dat is natuurontwikkeling. Het hoge stuk wordt onteigend voor iets anders dan waar de wettelijke grondslag op rust. Het staat er gewoon, je moet het alleen even goed lezen. Juridisch een zeer interessant punt voor de boer, overigens.

“Kunnen we niet meer tijd nemen?” “Nee, afspraken met het rijk.” Afspraken die de provincie zelf heeft gemaakt. Met partijen waar de boer in Lucaswolde nooit aan tafel zat, waar burgers niet bij betrokken zijn geweest. Worden vervolgens als externe noodzaak teruggespeeld. Dit is cirkelredeneren. Sorry, we zouden wel willen, maar Den Haag. Smoesjes. De boer heeft hier niets mee te maken, dan had je maar andere afspraken moeten maken.

“Wat gebeurt er als we niks doen?” Een waterveiligheidsverhaal over volgelopen boezems. Klinkt overtuigend. Beantwoordt de vraag niet. Want niemand vraagt om “niks doen.” Mensen vragen om alleen het waterveiligheidsdeel te doen. Daar gaat de FAQ niet op in, omdat dat niet kan. Het is zo uitgewerkt dat het niet los kan. Ook dit is valse framing: als je de vervlechting loslaat dan had de waterberging allang gerealiseerd kunnen worden.

De integrale opgave is een bewust ontwerp. In 2014 als “insteek” gekozen, in 2018 in een PIP gegoten, sindsdien stap voor stap ingevuld met wijzigingsplannen, peilbesluiten, vergunningen en bekendmakingen. Allemaal netjes openbaar. Allemaal correct gepubliceerd.

Maar dat allemaal zonder dat er ooit een moment is geweest waarop iemand in kon zeggen: waarom moet het zo, en wie heeft daarvoor gekozen, kan het niet anders, is er geen alternatief?

De boer in Lucaswolde voert sinds 2015 “intensief overleg” met de provincie. Ja, over hoe het bedrijf zou moeten verdwijnen, niet over of dat überhaupt nodig was. Naast de huiskavel werd in juni 2024 het ruilalternatief planologisch weggezet als natuur. In augustus 2024 kwam er een baggerdepot bovenop. Twee maanden uit elkaar. Tijdens de lopende vrijwilligheidsfase. Toen vervolgens in april 2026 PS vroeg of er nog alternatieven waren, was het antwoord: nee. Dat klopt. Er waren er geen meer. Want ze waren allang netjes weggepland.

Formeel en procedureel zal er veel volgens het boekje zijn gegaan. Wij geloven niet in een samenzwering en vals spel. Nee het is eigenlijk veel erger: een ambtelijke, politieke geoliede machine die precies doet wat hij is ontworpen om te doen, zonder dat iemand zich nog afvraagt – of de kans krijgt – om te zeggen: ‘is dit nou echt wat we willen?’

De provincie heeft FDF weerlegd door te onderbouwen dat het volgens de regels is gegaan. Dat lijkt te kloppen, ja. Het probleem is alleen dat de regels zo zijn gemaakt dat de uitkomst vaststond. En daar zit het echte probleem.

Provincie, bedankt voor de bevestiging!

* p.s. Volgens FDF heeft het 31-hectare perceel “nog steeds bestemming agrarisch”. De provincie stelt op haar beurt dat de bestemming op 4 juni 2024 is “omgezet van agrarisch naar natuur binnen het NNN”. Beide formuleringen draaien de werkelijkheid in eigen voordeel. Openbare planstukken laten zien dat de percelen rondom het Dwarsdiep al sinds het PIP van 19 december 2018 onder een hybride bestemming “Natuur – Agrarisch” vallen, waarin agrarisch gebruik is toegestaan tot ‘natuur’ is gerealiseerd.