Gedeputeerde Roemers en wethouder Dijkhuis spreken het Rijk vandaag aan op contracttrouw, in een ingezonden opiniestuk in DvhN: ‘De Eemshaven is geen leeg vakje op een Haagse kaart’.
Zij schrijven: “Een betrouwbare overheid begint immers bij het uitgangspunt afspraak = afspraak.” Daar zijn wij het mee eens. Afspraak is afspraak. En het Rijk heeft herhaaldelijk afspraken met Groningen geschonden. Maar wat zijn precies die afspraken waar de heren het over hebben? Wij zochten het voor je uit.
Openingsclaim: “Geen draagvlak, niet bij de inwoners”
Conclusie: niet waar.
Niet “genuanceerder”. Gewoon niet waar.
Het kabinet baseert zich op het bewonersonderzoek van Ipsos I&O (rapport 2026/021, februari 2026, 8.628 respondenten van 50.000 aangeschreven huishoudens, gewogen op leeftijd en geslacht). Wij lazen dat rapport regel voor regel. Wat er staat:
- 30 procent wijst kernenergie principieel af. Zeventig procent dus niet.
- 48 procent van de omwonenden en 55 procent van de bredere regio ziet kansen, vooral werk en schone energie.
- De meest genoemde voorwaarde is niet “nooit”, maar “doe het veilig”.
De woorden “geen draagvlak” komen in het rapport niet voor. En een representatief panel van Hart van Nederland (juni 2026, n=2.757) vond een meerderheid vóór: 51 procent van de Groningers acht een kerncentrale in de eigen provincie acceptabel, 39 procent tegen.
Twee bestuurders verklaren in de krant het tegenovergestelde van wat uit onderzoeken blijkt. En ze doen dat terwijl politiek en pers de stemming kleuren die zo’n onderzoek vervolgens registreert: de negatieve sturing die wij in De Draagvlakmachine blootlegden. Roemers en Dijkhuis voeden de machine en citeren daarna de output als feit.
En de pers doet hard mee aan het zo negatief mogelijk framen van dat draagvlak. Terwijl dat IPSOS rapport feitelijk veel positiever is over het draagvlak. Zie ook dit artikel: “Er zijn mensen die er mordicus tegen zijn, anderen zeggen juist: kom maar op”.
Het pijnlijkst is dit: deze heren hebben deze claim niet nodig. De Kamerbrief van 19 juni weegt het bestuurlijke verzet al in hun voordeel mee, “dat medeoverheden zich in Groningen hebben uitgesproken tegen de komst van kerncentrales”, en herhaalt de eerdere voorkeur voor Zeeland bij gelijke geschiktheid (Rijksoverheid, 19 juni 2026). De voorkeur ligt op papier bij Zeeland.
Misschien is er politiek minder draagvlak bij de provincie of bij de gemeenten, maar de stelling dat er geen draagvlak is bij de burgers van Groningen houdt feitelijk geen stand. Meer zorgen dan in Zeeland is nog geen afwijzing. En uiteindelijk is dat wat echt telt, niet of bestuurders het wel of niet zien zitten: de Groninger inwoners voorop.
Claim 2: “In Nij Begun zijn afspraken gemaakt”
Conclusie: er zijn afspraken gemaakt over windaanlanding, niet over kerncentrales.
Laten we die afspraken er letterlijk bij pakken. Uit de Staatscourant: “In ‘Nij Begun’ hebben Rijk en Regio afgesproken dat, indien inpasbaar, 33% van de toekomstige aanlandingen van wind op zee in Noord-Nederland plaatsvinden” (Staatscourant 2025, 25367, zie ook 2025, 7633).
Dat is een afspraak over windaanlanding. De afspraak in dat contract is voorwaardelijk: “indien inpasbaar.” Geen harde belofte.
Er staat geen letter in de Nij Begun-afspraken die de Eemshaven uitsluit voor een kerncentrale. De weerstand tegen kerncentrales komt uit moties van Kamer, Staten en raden: politieke uitspraken, geen afspraak met het Rijk. Er was wél een eerdere toezegging dat Groningen buiten het locatieonderzoek zou blijven. Maar die hield geen stand: op advies van de landsadvocaat concludeerde het kabinet in 2024 dat de Eemshaven niet op voorhand kon worden uitgesloten, omdat het uiteindelijke besluit anders juridisch onhoudbaar zou zijn. Een toezegging die juridisch niet te houden bleek, is geen afspraak waar je het Rijk aan kunt binden.
De afspraak die er wél in staat, die 33 procent, is de afspraak die nu wordt losgelaten. Volgens de huidige plannen landt alleen windpark Doordewind in de Eemshaven aan, ongeveer 4 gigawatt, tegen de circa 23 gigawatt die nodig is om de afspraak na te komen (provincie Groningen, 18 juni 2026). Het ministerie schrapt de Tunnelroute als kansrijke optie. Dáár wordt een echte afspraak geschonden, zwart op wit.
Roemers en Dijkhuis hebben een sterk punt, dat de afspraak over wind wordt geschonden, maar de “indien inpasbaar” is ook een afspraak, en is de escape in die gemaakte afspraken, hoe vervelend dat ook is. Er kan niet worden volgehouden dat er afspraken zijn gemaakt over kerncentrales. Of het verstandig is om aan die windaanlanding vast te houden, is een andere vraag, en daar komen we zo op terug.
Claim 3: “Alle locaties zijn realiseerbaar” en “TenneT vindt het onverstandig”
Conclusie: feitelijk onjuist.
“Alle onderzochte locaties zijn in principe realiseerbaar.” Dat klopt, en het keert zich tegen de heren. De plan-MER toetst effecten en mitigatie, en oordeelt inderdaad dat de locaties geschikt te maken zijn. Maar als alle locaties in principe realiseerbaar zijn, dan is de keuze tussen die locaties per definitie een afweging van kosten, netinpassing, draagvlak en stapeling. Precies de afweging die de heren “kan niet lastig zijn” noemen. Je kunt niet tegelijk volhouden dat alle locaties realiseerbaar zijn én dat de keuze voor de Eemshaven door TenneT is voorgekookt. De vier locaties die afvielen, sneuvelden dan ook niet op een MER-verbod maar op die bredere weging: de Tweede Maasvlakte bijvoorbeeld op een stapeling van bodem, stikstof, koelwater, Natura 2000 en netinpassing (Rijksoverheid, 19 juni 2026).
“De onderzoeker zelf vindt de basisvraag onverstandig.” Dat woord is van de heren zelf, niet van TenneT. TenneT rekende ongevraagd een alternatief door met zes kleinere reactoren verspreid over het land, omdat spreiding het bestaande net efficiënter benut (TenneT, Inpassing van kerncentrales in het hoogspanningsnet). Een impliciete kritiek op de opzet. Maar geen “onverstandig”.
Hun opiniestuk verzwijgt wat TenneT wél hard concludeert: van de grote-reactor-opties is de Eemshaven de beste.
Claim 4: “De bijdrage van een kerncentrale aan werkgelegenheid is beperkt”
Conclusie: het tegendeel, en de banen waar de heren wél op rekenen bestaan grotendeels nog niet.
Roemers en Dijkhuis schrijven dat een kerncentrale weinig bijdraagt aan de werkgelegenheid die Nij Begun na de gaswinning moet opleveren, en dat hun eigen plannen, de Oostpolder met 3.000 tot 6.000 arbeidsplaatsen, dat wél doen. Twee dingen kloppen daar niet aan.
Ten eerste de aard van het werk. Een kerncentrale is een van de meest arbeidsintensieve infrastructuurprojecten die bestaan. De bouw beslaat ongeveer tien jaar en duizenden mensen; de exploitatie levert decennialang honderden hooggekwalificeerde vaste banen op, plus een hele toeleverketen. “Beperkt” is geen feitelijke kwalificatie, maar een politieke.
Ten tweede, en dat is fundamenteler: de banen waar de heren wél op rekenen, hangen aan de ambitie van waterstof en wind op zee.
NortH2, op 27 februari 2020 door Gasunie, Groningen Seaports en Shell gepresenteerd als het grootste groene waterstofproject van Europa (3 tot 4 gigawatt in 2030, 800.000 ton waterstof per jaar), is grotendeels vastgelopen. De kosten explodeerden, de Algemene Rekenkamer rapporteerde de overschrijdingen (10 december 2025), de hele keten vergt een investering in de orde van elf miljard, en er kwam vrijwel geen afnemer: groene waterstof is te duur als energiebuffer en te duur als grondstof voor de chemie. Shell trok zich terug.
Daarmee staat de geschonden windafspraak van hierboven in een ander licht. Die 33 procent was gedimensioneerd op een waterstofvraag die nooit kwam. Vasthouden aan 23 gigawatt aanlanding voor een afnemer die niet bestaat is geen contracttrouw, maar volgehouden wensdenken.
Zijn dat misschien redenen om de Tunnelroute, die windaanlanding waar het hele Eemshaven-verhaal op leunt, te schrappen en voor een ander, kansrijker plan, namelijk kerncentrales, te gaan?
De heren noemen de banen van een kerncentrale “beperkt”, terwijl zij hun eigen banen baseren op een waterstofeconomie die na miljarden subsidie nog vrijwel geen klant heeft gevonden. Dat raakt de kern die wij eerder maakten in Het stopcontact, niet de pinautomaat: een kerncentrale verkoopt stroom op een markt die aantoonbaar bestaat, het elektriciteitsnet. De waterstofdroom vond die markt nooit.
Dat een kerncentrale en de Oostpolder elkaar in de weg zitten, is overigens een ruimteargument, geen banenargument. Het eerlijke verhaal is: wij hebben andere plannen met deze grond. Niet: een kerncentrale levert weinig op.
Waar de heren zeker een punt hebben
Eén punt in het opiniestuk snijdt hout. Locaties vallen af via een informerende brief, terwijl een formeel besluit waartegen bezwaar mogelijk is ontbreekt.
De Kamerbrief van 19 juni is een voortgangsbrief, geen appellabel besluit. Het formele moment komt later: de ontwerp-Voorkeursbeslissing wordt verwacht in de eerste helft van 2027 (RVO, Nieuwbouw Kerncentrales). Wezenlijke keuzes worden zo gemaakt vóór de rechtsbescherming openstaat.
Drie vragen:
- Waarom verklaren twee bestuurders “geen draagvlak”, terwijl een onderzoek zeventig procent zonder principieel bezwaar telt, en een representatief panel een meerderheid vóór vindt?
- Waarom heet de bijdrage van een kerncentrale “beperkt”, terwijl de waterstofeconomie waarop u uw banen baseert na miljarden subsidie nog vrijwel geen afnemer kent?
- En als afspraak = afspraak, geldt dat dan ook voor de afspraak om de Groninger eerlijk en volledig te informeren?
—
*Bronnen: Ipsos I&O bewonersonderzoek rapport 2026/021 (februari 2026); TenneT, “Inpassing van kerncentrales in het hoogspanningsnet”; Kamerbrief en persbericht Rijksoverheid 19 juni 2026; Staatscourant 2025, 25367 en 2025, 7633 (Nij Begun, 33% indien inpasbaar); RVO, projectpagina Nieuwbouw Kerncentrales; persbericht provincie Groningen 18 juni 2026; Hart van Nederland-panel juni 2026; Algemene Rekenkamer (10 december 2025) over de kostenoverschrijdingen waterstof. Eerder in deze serie: [close-read van 20 juni](https://driek.us/2026/06/20/closeread-kerncentrales-in-de-eemshaven-kan-groningen-nog-wel-nee-zeggen/), [De draagvlakmachine](https://driek.us/2026/06/25/de-draagvlakmachine/), [Het stopcontact, niet de pinautomaat](https://driek.us/2026/06/26/het-stopcontact-niet-de-pinautomaat/)*
VierkRant 